3D modelim var, teknik resmim yok — ne yapmalıyım?

3D model neyi taşır, neyi taşımaz?

Bir katı model geometriyi taşır: hangi yüzey nerede, hangi delik ne çapta, duvar kalınlığı ne kadar. Bunların hepsi modelin içindedir ve ölçülebilir. Modelde olmayan şey ise şudur — bu geometriden ne kadar sapılabileceği ve parçanın hangi şartlarda kabul edileceği.

Bu bir dosya formatı kusuru da değildir; bilinçli bir ayrımdır. STEP standardının yaygın kullanılan eski sürümleri (AP203 ve AP214) yalnızca geometri taşımak üzere tanımlanmıştır. Daha yeni AP242 sürümü tolerans ve yüzey bilgilerini modelin içine gömebilir; ancak bunun işe yaraması için hem gönderen hem alan tarafın bu bilgiyi yazan ve okuyan bir sistemle çalışması gerekir. Pratikte alıcı taraf çoğunlukla ölçülü bir PDF pafta bekler.

Bu satırlar tam olarak ne anlama geliyor?

Tablodaki terimler, teknik olmayan tarafın en sık takıldığı yerler:

• Tolerans — bir ölçünün ne kadar sapabileceği. «Bu delik 20 mm olsun» demek yetmez: 20,0 ile 20,2 arası mı kabul, yoksa 19,99 ile 20,01 arası mı? İkisi arasındaki fiyat farkı birkaç kat olabilir.
• Yüzey pürüzlülüğü — yüzeyin ne kadar pürüzsüz olacağı. Aynı ölçüdeki iki milden biri kaba tornalanmış, diğeri taşlanmışsa ölçüleri aynı görünür, maliyetleri aynı olmaz.
• Isıl işlem — parçanın sertleştirilmesi veya geriliminin giderilmesi. Belirtilmezse parça beklenenden hızlı aşınabilir ya da zamanla çarpılabilir.
• Kaplama — galvaniz, eloksal, toz boya. Kaplama bir kalınlık ekler, yani ölçüyü de değiştirir. Bu yüzden hem kaplamanın türü hem de ölçünün kaplamadan önce mi sonra mı geçerli olduğu yazılmalıdır.
• Kaynak sembolü — hangi birleşimin nasıl ve kaç milimetre kaynaklanacağı.
• Referans (datum) yüzeyi — ölçümün hangi yüzeyden başlayacağı. Belirsizse iki farklı kalite kontrolcü aynı parçayı farklı ölçer ve farklı karar verir.

Teknik resim aynı zamanda bir belgedir

Konunun en sık atlanan tarafı bu. İmalat resmi yalnızca teknik bir doküman değil, tarafların üzerinde anlaştığı yazılı bir belgedir. Numarası vardır, tarihlidir, revizyon geçmişi taşır ve gerekirse imzalanır. Bir 3D model dosyasının hiçbirinde bu yoktur — dosya adı değiştirilebilir, içeriği fark edilmeden güncellenebilir.

Parça geldiğinde ölçü tutmadıysa sorulacak tek soru şudur: pafta ne diyordu? Pafta yoksa bu sorunun cevabı da yoktur ve konu teknik bir mesele olmaktan çıkıp pazarlığa döner.

Aynı durum fiyat teklifi için de geçerlidir. Üç atölyeden teklif alacaksanız üçünün de tam olarak aynı belgeye bakması gerekir. Herkes kendi varsayımıyla fiyatlandırdığında gelen üç rakam karşılaştırılabilir olmaz; en düşük teklif çoğu zaman en az şeyi varsayan tekliftir.

Elinizde ne varsa ne yapılabilir?

Başlangıç noktanız, işin kapsamını ve süresini doğrudan belirler.

1. 01

   3D model var (STEP, SolidWorks, Parasolid, IGES)

   En kolay durum. Model açılır, gerekli görünüşler ve kesitler yerleştirilir, fonksiyona göre ölçülendirilir, tolerans ve yüzey notları atanır. Geometri yeniden çizilmez. Buradaki asıl iş çizmek değil karar vermektir: hangi ölçü hangi yüzeyden verilecek, hangisi sıkı olacak, hangi yüzey referans alınacak.

2. 02

   Eski kâğıt veya taranmış çizim var

   Pafta okunur, model yeniden kurulur ve güncel imalat resmi çıkarılır. Bu süreçte eski çizimdeki çelişkili ya da eksik ölçüler ortaya çıkar. Bunlar tahminle tamamlanmaz; size sorulur ve cevabı beklenir.

3. 03

   Sadece numune parça var

   Parça ölçülür, modellenir, sonra imalat resmi çıkarılır. Ölçü alamıyorsanız parçayı kargoyla gönderebilirsiniz; ölçümü yapılır ve parça geri gönderilir. Dikkat edilecek nokta şu: numunenin ölçüsü nominal ölçü değildir — o parçanın kendi imalat sapmasını da içerir. Nominal ölçüye karar vermek bir mühendislik kararıdır, kopyalama işi değildir.

4. 04

   Sadece fikir veya el çizimi var

   Bu durumda önce tasarım yapılması gerekir. Kapsam imalat resmiyle değil, 3D katı modelleme ve montaj hizmetiyle başlar; imalat resmi onun devamında gelir.

İmalat resmi çıkarma süreci nasıl işler?

1. 01

   Dosya incelemesi ve soru listesi

   Model açılır ve cevaplanması gereken sorular çıkarılır: bu parça nerede çalışıyor, hangi yüzey neye oturuyor, kaç adet üretilecek, hangi yöntemle üretilecek. Bu sorular sorulmadan yapılan tolerans ataması tahmine dayanır.

2. 02

   Görünüş ve kesit planı

   Parçayı en az sayıda görünüşle tereddütsüz anlatan düzen seçilir. Fazla görünüş paftayı karıştırır, eksik görünüş soru doğurur. İkisi de zaman kaybettirir.

3. 03

   Ölçülendirme

   Ölçüler fonksiyona göre verilir: parça çalışırken hangi yüzeyi referans alıyorsa ölçü oradan başlar. Ölçü zincirinin nereden kurulduğu, montajda parçanın tutup tutmayacağını doğrudan belirler.

4. 04

   Tolerans ve not ataması

   Genel tolerans notu antete yazılır, fonksiyonel ölçülere özel tolerans verilir; yüzey pürüzlülüğü, ısıl işlem ve kaplama notları eklenir. Amaç her ölçüyü sıkılaştırmak değil, sıkı olması gerekenleri ayırmaktır.

5. 05

   Üretilebilirlik kontrolü

   Pafta teslim edilmeden önce imalat gözüyle okunur: bu radyus bu kesiciyle çıkar mı, bu delik bu derinlikte delinebilir mi, bu kaynak ağzına torç girer mi, bu tolerans bu yöntemle tutar mı.

6. 06

   Teslim

   Kaynak SolidWorks dosyası, STEP, ölçülü PDF pafta ve gerekiyorsa DXF. PDF’i yazdırıp atölyeye vermek yeterlidir; karşı tarafın herhangi bir CAD programına sahip olmasına gerek yoktur.

Ne kadar sürer, ne teslim edilir?

Süre parçanın karmaşıklığına ve modelin durumuna bağlıdır. Basit bir parçanın modeli ve imalat resmi genellikle 2–4 iş günü, orta karmaşıklıktaki işler 5–10 iş günü sürer; kapsamlı konstrüksiyon projeleri 2–4 hafta alabilir. Kesin süre teklifte yazılı olarak verilir. Elinizde çalışır durumda bir model varsa iş genellikle bu aralığın alt sınırına yakın kalır, çünkü modelleme aşaması atlanmış olur.

Teslim paketinde kaynak SolidWorks dosyası, STEP, ölçülü PDF pafta ve gerekiyorsa DXF bulunur; DWG ve STL talep üzerine eklenir. Kapsam içinde iki revizyon vardır. Fiyat pafta sayısına ve parçanın karmaşıklığına göre değişir ve fiyatlar sayfasında açık yayımlanır; ayrıca iş başlamadan önce yazılı olarak bildirilir.

Elinizde 3D model olması, işin büyük bölümünün zaten bittiği anlamına gelir. Eksik olan şey geometri değil, geometrinin etrafındaki karar setidir: ne kadar sapabilir, hangi yüzey ne kadar pürüzsüz olmalı, hangi belgede yazılı olacak. Bu kararların verilmesi, tasarımı baştan yapmaktan çok daha kısa sürer.