Kaynak sembolü nasıl okunur? a5 ne demek?
Bir ok, bir çizgi, bir üçgen ve iki karakterlik bir sayı. Paftanın en az yer kaplayan ama üretim maliyetini en doğrudan belirleyen bölümü.
- Yayın
- Okuma
- 7 dakika
- Yazan
- Erhan Aşuroğlu
Kısa cevap
Kaynak sembolündeki a5 ifadesi, köşe kaynağının boğaz kalınlığının 5 mm olacağını belirtir. Harflerden a boğaz kalınlığını, z ise kenar uzunluğunu gösterir. Eşit kenarlı bir köşe kaynağında ilişki yaklaşık a = 0,7 × z şeklindedir; yani a5, kabaca 7 mm kenar uzunluğuna karşılık gelir. İkisi karıştırılırsa dikiş ya zayıf ya gereksiz kalın olur.
Kaynaklı bir konstrüksiyon paftasında dikişleri anlatan bölüm, sayfanın en küçük ama en pahalı kısmıdır. Birkaç çizgi, bir üçgen ve iki karakterlik bir sayı; hepsi bu. O iki karakter yanlış okunduğunda ortaya çıkan sonuç ise çarpılmış bir şasi, iki katına çıkmış kaynak süresi veya taşıması beklenen yükü taşımayan bir birleşimdir.
Kaynak sembollerinin kuralları ISO 2553 standardında tanımlıdır. Kural seti göründüğünden küçüktür; bir kere öğrenildiğinde pafta okumak birkaç dakikaya iner.
Sembolün anatomisi
Bir kaynak sembolü şu parçalardan oluşur:
Ok
Kaynağın yapılacağı birleşimi gösterir. Okun ucunun dokunduğu taraf, sembolün ok tarafıdır. Okun nereyi gösterdiği tesadüfi değildir: yarım V gibi tek taraflı ağızlarda hangi parçaya ağız açılacağını da belirler.
Referans çizgisi (sürekli çizgi)
Oka bağlanan yatay düz çizgi. Semboller ve ölçüler bu çizginin üzerine ya da altına yazılır. Sembolün taşıdığı bütün bilgi bu çizginin çevresinde toplanır.
Tanımlama çizgisi (kesik çizgi)
Referans çizgisine paralel kesik çizgi. Ok tarafı ile karşı tarafı ayırt etmeye yarar: sürekli çizgi üzerindeki sembol ok tarafındaki kaynağı, kesik çizgi üzerindeki sembol karşı taraftaki kaynağı anlatır. İki tarafta da kaynak varsa iki sembol birden görünür.
Temel sembol
Dikişin türünü gösteren küçük geometrik işaret: köşe kaynağı için dik üçgen, V ağızlı küt kaynak için V harfi gibi. Sembolün biçimi doğrudan kaynak ağzının biçimini andırır, bu yüzden ezberlenmesi kolaydır.
Boyut
Sembolün soluna yazılan harf ve sayı — a5 veya z7 gibi. Sembolün sağına yazılan sayılar ise dikişin uzunluğunu ve varsa aralıklı (kesikli) dikiş düzenini anlatır. Sol taraf kesiti, sağ taraf uzunluğu tarif eder.
Kuyruk
Referans çizgisinin ucundaki çatal. Kaynak yöntemi (ISO 4063'e göre süreç numarası), kalite seviyesi veya ilgili prosedür numarası buraya yazılır. Belirtilecek bir şey yoksa kuyruk hiç çizilmez.
a mı, z mi? İki harf arasındaki fark
Köşe kaynağının boyutu iki farklı şekilde verilebilir ve bu ikisi aynı sayı değildir. Sahada en sık yapılan okuma hatası da tam olarak buradadır.
Kaynak dikişine kesitten baktığınızda kabaca bir dik üçgen görürsünüz. Üçgenin dik kenarları birleşen parçaların yüzeylerine yaslanır; bu kenarların uzunluğuna kenar uzunluğu denir ve z harfiyle gösterilir. Dikişin kökünden dış yüzeyine olan en kısa mesafe ise boğaz kalınlığıdır ve a harfiyle gösterilir. Yükü taşıyan asıl kesit boğazdır; mukavemet hesaplarında kullanılan değer bu yüzden adır.
Eşit kenarlı köşe kaynağında boğaz kalınlığı ile kenar uzunluğu ilişkisi
a = z × cos 45° ≈ 0,707 × z
- a
- Boğaz kalınlığı (mm) — dikiş kökünden dış yüzeye en kısa mesafe
- z
- Kenar uzunluğu (mm) — üçgenin parça yüzeyine yaslanan kenarı
Bağıntı, kenarları eşit ve yüzeyi düz (dışbükey olmayan) köşe kaynağı için geçerlidir. Ters yönde: z = a / 0,707 ≈ 1,41 × a.
| Paftadaki gösterim | Boğaz kalınlığı (a) | Karşılığı olan kenar uzunluğu (z) |
|---|---|---|
a3 | 3 mm | ≈ 4,2 mm |
a4 | 4 mm | ≈ 5,7 mm |
a5 | 5 mm | ≈ 7,1 mm |
a6 | 6 mm | ≈ 8,5 mm |
a8 | 8 mm | ≈ 11,3 mm |
a10 | 10 mm | ≈ 14,1 mm |
Değerler yukarıdaki a = 0,707 × z bağıntısından hesaplanmıştır. Paftada z ile verilmiş bir dikişi a sanmak kenar uzunluğunu yaklaşık %40 büyütür; dikişin kesit alanı ise iki katına çıkar.
a5 tam olarak ne demek?
Köşe kaynağının boğaz kalınlığının 5 mm olacağı demektir. Boğaz kalınlığı, dikişin kökünden dış yüzeyine olan en kısa mesafedir ve yükü taşıyan kesit odur. Eşit kenarlı bir dikişte 5 mm boğaz kalınlığı, yaklaşık 7 mm kenar uzunluğuna denk gelir. Aynı dikiş paftada z7 olarak da yazılabilirdi.
Temel semboller ve ek işaretler
| Dikiş türü | Sembolün biçimi | Nerede kullanılır |
|---|---|---|
| Köşe kaynağı | Dik üçgen | T birleşim, bindirme ve köşe birleşimleri. Konstrüksiyonda açık ara en yaygın dikiş türü. |
| Küt kaynak, ağızsız | İki paralel dik çizgi | İnce levhaların alın alına birleştirilmesi; ağız açılmadan kaynatılır. |
| V ağızlı küt kaynak | V harfi | Orta ve kalın levhaların alın birleşimi; tek taraftan tam nüfuziyet istendiğinde. |
| Yarım V (bevel) | Tek eğik çizgili V | Yalnızca bir parçaya ağız açılır, diğeri düz kalır. T birleşimde tam nüfuziyet için kullanılır. |
| U ağızlı küt kaynak | U harfi | Kalın kesitlerde; V ağıza göre belirgin biçimde daha az kaynak metali harcar. |
| Tapa (delik) kaynağı | Dikdörtgen | Üst üste binen levhaların, üstteki levhaya açılan delik içinden birleştirilmesi. |
Sembollerin biçimi çoğu zaman kaynak ağzının kesitini andırır; bu, ezberlemeden okumayı kolaylaştırır.
Temel sembolün yanına eklenen üç işaret pratikte sürekli karşınıza çıkar:
- Çevresel kaynak — okun referans çizgisine bağlandığı noktaya çizilen daire. Birleşimin çevresi boyunca kesintisiz kaynak yapılacağı anlamına gelir. Kutu profilin plakaya oturduğu yerlerde sık kullanılır.
- Saha kaynağı — aynı noktaya çizilen bayrak. Bu dikişin atölyede değil, montaj sahasında atılacağını belirtir. Atölyenin sevkiyat planını doğrudan etkiler: bayraklı dikiş, parçaların ayrı sevk edileceği anlamına gelir.
- Kesikli dikiş — sembolün sağına yazılan sayılar dikiş uzunluğunu ve dikişler arası aralığı gösterir. Kesintisiz kaynağın gereksiz olduğu yerlerde hem ısı girdisini hem maliyeti belirgin biçimde düşürür.
Bunları bir arada okumak alışkanlık meselesidir. Okun gösterdiği birleşime bakın; sembolün sürekli çizgide mi kesik çizgide mi durduğunu kontrol edin; sembolün biçiminden dikiş türünü, solundaki harf ve sayıdan kesitini, sağındaki sayılardan uzunluğunu okuyun. Okla referans çizgisinin birleştiği noktada daire veya bayrak varsa onları da hesaba katın. Dört bakışta bir dikiş tamamen tarif edilmiş olur; paftadaki diğer bütün dikişler aynı düzeni izler.
Yanlış a-boyu vermenin sonucu
Dikişi gereğinden kalın vermek, ilk bakışta «sağlam olsun» diye yapılan masum bir tercih gibi görünür. Gerçekte üç ayrı maliyet doğurur ve üçü de faturada kaynak kaleminin içinde kaybolur.
Kaynak metali karesel artar
Dikişin kesit alanı kenar uzunluğunun karesiyle büyür. a5 yerine a7 yazmak dikişi %40 değil, yaklaşık iki kat büyütür. Aynı metrede iki kat tel, iki kat koruyucu gaz ve iki katına yakın süre demektir.
Isı girdisi ve çarpılma
Daha kalın dikiş daha fazla ısı demektir. Isı, birleşen parçaları çeker; uzun bir şasi kaynaklandıktan sonra düzlüğünü kaybeder. Çarpılan yapıyı düzeltmek çoğu zaman kaynatmaktan pahalıdır ve her zaman mümkün de değildir.
Gereksiz yerde gereksiz dikiş
Her birleşimin taşıyıcı olması gerekmez. Konum tutan, sızdırmazlık sağlayan ya da yalnızca parçaları bir arada tutan birleşimlerde hafif bir dikiş yeterlidir. Paftada bu ayrım yapılmadığında kaynakçı hepsini aynı kalınlıkta atar.
Ters yön de en az bunun kadar sorunludur. Boğaz kalınlığı yetersiz bir dikiş, hesapta taşıyor görünen bir yapının sahada kök bölgesinden ayrılmasına yol açabilir. Bu yüzden a değeri tahminle değil, birleşimin taşıdığı yüke ve profil et kalınlığına göre belirlenir. Genel bir başlangıç noktası şudur: köşe kaynağında boğaz kalınlığı, birleşen en ince parçanın kalınlığının yaklaşık 0,7 katı alınır. Kritik taşıyıcı birleşimlerde bu değer hesapla doğrulanır.
Paftada dikiş kalınlıklarının hiç yazmaması ise ayrı bir konudur ve sonucu tolerans notu yazmamakla aynıdır: karar, tasarımı yapandan atölyeye geçer. Bu mekanizmanın ayrıntısı tolerans yazılmayan çizimler yazısında anlatıldı.
HizmetKaynaklı konstrüksiyon projelendirmeŞasi, platform ve korkuluk projelerinde profil kesim listesi, ISO 2553'e uygun kaynak sembolleri ve dikiş kalınlıkları paftada belirtilir. Kaynakçının hangi dikişi nereye kaç milimetre atacağını tahmin etmesi gerekmez.Kaynak sembolü, paftada en az yer kaplayan ama üretim maliyetini en doğrudan belirleyen işarettir. Okumayı öğrenmek yarım saat sürer; okunamayan bir sembol yüzünden çarpılmış bir konstrüksiyonu düzeltmek günler sürer. Konstrüksiyon paftalarınızda dikiş kalınlıkları yazılı değilse kaynaklı konstrüksiyon projelendirme ve imalat resmi hizmetlerine bakabilir, kapsam ve güncel bedeller için fiyatlar sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
Yazıdaki teknik değerler aşağıdaki standart ve yayınlardan alınmıştır.
- 01
ISO 2553:2019 — Welding and allied processes: Symbolic representation on drawings, welded joints
International Organization for Standardization
Kaynak sembollerinin yapısını, ok tarafı / karşı taraf kuralını ve Sistem A ile Sistem B ayrımını tanımlayan güncel standart.
- 02
ISO Weld Symbols — sembol bileşenlerinin açıklaması
Structural Detailer
Ok çizgisi, sürekli ve kesik referans çizgileri, kuyruk, çevresel kaynak dairesi ve saha kaynağı bayrağının kullanımı.
- 03
How Fillet Weld Size Is Given: Leg, Throat, and Symbols
Science Insights
Eşit kenarlı köşe kaynağında boğaz kalınlığı ile kenar uzunluğu arasındaki a ≈ 0,707 × z bağıntısının doğrulandığı kaynak.
- 04
ISO Weld Symbol — sembol bileşenleri ve kesikli dikiş gösterimi
Parabuild
z (kenar uzunluğu) ve a (boğaz kalınlığı) tanımlarının ve kesik tanımlama çizgisi kuralının bağımsız olarak doğrulandığı ikinci kaynak.
Bu konuda sık sorulanlar
Aradığınızı bulamazsanız tüm soruların listesine bakabilir veya doğrudan sorabilirsiniz.
Paftada z ile a karışmış olabilir mi, nasıl anlarım?
Sayının başındaki harfe bakın; ISO 2553'e göre harfin yazılması gerekir. Harf yoksa sembol eksiktir ve üretime başlamadan sorulmalıdır. Pratik bir ipucu şudur: aynı dikiş için z değeri, a değerinden yaklaşık 1,4 kat büyüktür. Sayı beklediğinizden belirgin biçimde büyükse büyük olasılıkla kenar uzunluğu verilmiştir.
Kaynak sembollerini çizime siz mi koyuyorsunuz?
Evet. ISO 2553'e uygun kaynak sembolleri, boğaz kalınlıkları ve gerekiyorsa kaynak sırası paftada belirtilir. Böylece kaynakçının hangi dikişi nereye ve kaç milimetre atacağını tahmin etmesi gerekmez; kalite kontrolün de ölçecek bir değeri olur.
Çevresel kaynak işareti her birleşimde gerekli mi?
Hayır. Daire yalnızca birleşimin çevresi boyunca kesintisiz kaynak isteniyorsa çizilir. Her birleşimi çevresel kaynatmak ısı girdisini ve çarpılma riskini artırır. Yük taşımayan veya sadece konum tutan birleşimlerde kesikli dikiş çoğu zaman hem yeterli hem daha uygundur.
Kaynak dikişi kalınlığını kim belirler?
Birleşimin taşıyacağı yüke ve profil et kalınlığına göre tasarımı yapan taraf belirler ve paftaya yazar. Genel bir başlangıç noktası, köşe kaynağında boğaz kalınlığının birleşen en ince parçanın kalınlığının yaklaşık 0,7 katı olmasıdır. Kritik taşıyıcı birleşimlerde bu değer mukavemet hesabıyla doğrulanır.
Tolerans yazılmazsa ne olur
Paftadaki ölçülerin çoğunun yanında tolerans yazmaz. Bu normaldir — o toleransın başka bir yerde tanımlanmış olması şartıyla.
BL-01Açınım ölçüsü neden tutmaz
Parça kesimde doğru, bükümden sonra kısa çıkıyorsa sebep neredeyse her zaman aynı yerdedir.
BL-02K-faktörü kaç alınmalı
Somut bir sayı arıyorsanız var — ama hangi koşulda geçerli olduğunu bilmeden kullanılırsa aynı hatayı üretir.
Çizimi yaptırmak isterseniz
Fiyatlar sitede açık, teslim süresi teklifte yazılı. Elinizde ne varsa gönderin — fotoğraf, eskiz, eski çizim, numune.