K-faktörü kaç alınmalı?

Kısa cevap: tek bir sayı değil, bir eğri

Çelik sacda K-faktörü pratikte 0,25 ile 0,50 arasında değişir. Bu aralığın neresinde durduğunuzu belirleyen tek büyüklük, iç büküm yarıçapının sac kalınlığına oranıdır — kısaca R / T.

Sebebi geometrik. Büküm yarıçapı sac kalınlığına göre küçüldükçe malzeme daha sert bir dönüşe zorlanır, iç taraftaki sıkışma artar ve nötr eksen iç yüzeye doğru kayar. Yarıçap büyüdükçe büküm yumuşar, sıkışma azalır ve nötr eksen kalınlığın ortasına yaklaşır. Bu yüzden dar bükümde K küçüktür, geniş yarıçaplı bükümde 0,50’ye yaklaşır.

Buradan çıkan sonuç şu: “biz hep 0,4 kullanıyoruz” cümlesi, bükümlerin hepsi benzer R / T oranındaysa doğru sonuç verir. Oran parçadan parçaya değişiyorsa aynı değer bazı bükümlerde tutar, bazılarında tutmaz — ve hangisinde tutmadığı ancak tezgâhta görülür.

R/T oranına göre K-faktörü tablosu

Aşağıdaki değerler tahmin değil; soğuk bükülen yassı çelik ürünler için DIN 6935’in nötr eksen bağıntısından hesaplandı. Standart nötr eksenin konumunu bir k düzeltme faktörüyle tarif eder ve bunu kalınlığın ortasına göre verir. CAD programlarının kullandığı K-faktörü ise nötr eksenin iç yüzeye olan uzaklığının kalınlığa oranıdır — yani bu düzeltme faktörünün yarısı.

Tabloyu kullanmanın yolu şu: önce R / T oranını bulun, sonra karşısındaki K değerini alın. 3 mm kalınlıkta 3 mm iç yarıçapla bükülen bir parçada oran 1’dir, K yaklaşık 0,33. Aynı parça 6 mm yarıçaplı bir kalıpta bükülürse oran 2’ye çıkar ve K 0,40 olur. Parça aynı, çizim aynı, malzeme aynı — değişen tek şey kalıp, ama açınım boyu artık farklı.

Malzeme K-faktörünü nasıl değiştirir?

Yukarıdaki eğri geometrinin payını verir. Malzemenin payı ise akma davranışından gelir: aynı R / T oranında paslanmaz çelik, yumuşak çelikle aynı biçimde akmaz. Bu yüzden pratikte malzemeye göre bir bant kullanılır ve R / T oranı bandın neresinde durulacağını belirler.

İki tablo birlikte okunur. Yumuşak çelikte en küçük iç yarıçap kalınlığın 1 katı olduğuna göre R / T oranı pratikte 1’den başlar; oran 1 ile 1,6 arasında kaldığı sürece K değeri 0,33 ile 0,38 arasına düşer. Sac metal sayfamızdaki “yumuşak çelikte tipik olarak 0,33–0,38” ifadesi tam olarak buradan gelir — uydurulmuş bir aralık değil, eğrinin en çok kullanılan bölümüdür.

Çelik dışı malzemeler

DIN 6935 soğuk bükülen çelik yassı ürünleri kapsar. Alüminyum, bakır ve pirinç için yukarıdaki logaritmik bağıntı doğrudan bir standart karşılığı taşımaz; bu malzemelerdeki bantlar atölye pratiğine dayanır ve ölçümle doğrulanması gerekir. Alüminyumda ayrıca hadde yönü belirleyicidir: hadde yönüne dik bükülmeyen parça, K-faktörü doğru olsa bile dış yüzeyden çatlayabilir.

Emin olmanın tek yolu: numuneden geri hesaplama

Tablo, elinizde ölçüm yokken kullanılacak en iyi başlangıçtır. Ama seri işe girmeden önce K-faktörünü tahmin etmek yerine ölçmek mümkündür ve maliyeti tek parçadır.

Sıra şöyle işler:

1. 01

   Bilinen boyda bir şerit kesin

   Levhayı bükmeden önceki boyunu kaydedin. Bu değer hesabın çıpasıdır; sonradan ölçülemez, o yüzden kesimden önce yazılır.

2. 02

   Gerçek işi yapacak kalıpta bükün

   Deneme bükümü, seri işte kullanılacak kalıpla ve aynı malzeme partisiyle yapılmalıdır. Başka bir kalıpta alınan ölçüm, başka bir parçanın K değerini verir.

3. 03

   Büküm sonrası düz kenarları ölçün

   Düz kenarların toplamı ile başlangıç boyu arasındaki fark, o bükümün gerçek büküm payıdır. Ölçüyü kumpasla ve aynı referans yüzeyden alın.

4. 04

   K’yı formülden çözün

   Ölçülen büküm payını aşağıdaki bağıntıda yerine koyun. Çıkan sayı, o malzeme ve o kalıp için gerçek K-faktörüdür — tablo değerinden farklı çıkması beklenen bir sonuçtur, hata değil.

5. 05

   Değeri çizime yazın

   Hangi K ile açıldığı paftada yazılıysa, iş başka bir atölyeye gittiğinde hesap yeniden kurulabilir. Yazılı değilse yeni atölye kendi varsayımıyla açar.

Abkantçıya sorulacak tek soru

Ölçüm yapamıyorsanız, hesabın en belirsiz değişkenini kapatan tek bir soru var: “Bu parçayı hangi V kalıp genişliğiyle bükeceksiniz ve o kalıpta iç yarıçap ne çıkıyor?” İç yarıçap tasarımcının seçtiği bir değer değildir; kalıp genişliği, malzeme ve büküm yönteminin sonucudur. Cevabı aldığınız anda R / T oranını bilirsiniz ve yukarıdaki tablo doğrudan çalışır.

Bu soruyu sormanın ikinci faydası, kesime giden dosyayla bükümün aynı varsayıma dayanmasıdır. Açınım doğru hesaplansa bile kesim dosyası hatalıysa parça yine tutmaz; kesim tarafındaki tuzaklar lazer kesim için DXF nasıl hazırlanır yazısında ayrı ele alındı.

K-faktörü, doğru sorulduğunda cevabı olan bir sorudur: kaç değil, hangi R / T oranında kaç. Oranı bilmeden seçilen değer bazı bükümlerde tutar, bazılarında tutmaz. Sac parçalarınızın modelini ve açınımını biz hazırlıyorsak bu oranı üretimden önce netleştiriyoruz.