ISO 2768 tolerans sınıfı nasıl seçilir: f, m, c, v hangi işte

ISO 2768 neyi kapsar, neyi kapsamaz

Standardın birinci bölümü, resimde yanına tolerans yazılmamış doğrusal ve açısal ölçüler ile pah ve dış radyuslar için izin verilen sapmaları verir. Kapsamı, talaş kaldırılarak işlenen veya saçtan şekillendirilen parçalardır; başka malzemelerde de uygulanabileceği notta belirtilir.

Kapsamadığı şey daha önemlidir. ISO 2768, resimde açıkça tolere ettiğiniz ölçüye karışmaz. Bir deliğe H7 yazdıysanız o delik ISO 286'nın alanına girer, genel tolerans sınıfı onu ilgilendirmez. Aynı şekilde geometrik referans ve konum toleransları ASME Y14.5 ya da ISO GPS diliyle ayrıca verilir. Genel tolerans, resmin "geri kalanı" için konmuş bir emniyet ağıdır — kritik ölçüyü oraya bırakmak, kararı atölyeye devretmek demektir.

Dört sınıfın gerçek rakamları

Doğrusal ölçülerde izin verilen sapmalar (mm):

Tablonun okunma biçimi çoğu tartışmayı bitirir: sınıf tek bir sayı değildir, ölçü büyüdükçe genişleyen bir banttır. 40 mm'lik bir ölçüde m sınıfı ±0,3 mm verirken, aynı sınıf 800 mm'lik bir ölçüde ±0,8 mm veriyor. "m yazdım, her şey onda bir hassas olur" beklentisi bu yüzden yanlıştır.

İki ayrıntı sık atlanır:

• 0,5 mm'nin altındaki anma ölçülerinde sapma genel sınıftan okunmaz; ölçünün yanına ayrıca yazılır.
• v sınıfının 0,5–3 mm aralığı ve f sınıfının 2000 mm üstü boştur. O aralıklarda o sınıf tanımlı değildir.

Açı toleransı ölçüden değil kısa kenardan okunur

Açısal sapmalarda aralık, açıyı oluşturan kısa kenarın mm cinsinden uzunluğudur — açının kaç derece olduğu değil. Kısa kenar ne kadar kısaysa izin verilen açısal sapma o kadar büyüktür, çünkü kısa kenarda aynı açı hatası daha küçük bir doğrusal kaçıklık üretir.

Dikkat: açı tablosunda f ile m aynı değerleri verir. Sırf bükme açısını sıkmak için resmi f'e çekmek hiçbir şey kazandırmaz, yalnızca bütün doğrusal ölçüleri gereksiz yere daraltır. Aynı durum pah ve dış radyus tablosunda da vardır: orada f ile m aynı, c ile v aynı değeri paylaşır (0,5–3 mm için ±0,2 / ±0,4; 3–6 mm için ±0,5 / ±1; 6 mm üstü için ±1 / ±2).

Sac metal parçada c, çoğu zaman doğru cevaptır

Sac parçada ölçüyü belirleyen zincir tezgâh hassasiyetinden ibaret değildir: kesim + açınım hesabı + abkant büküm sırayla üst üste biner. Lazer tezgâhı kendi başına dar bir bantta keser, ama bükümden sonra flanş ölçüsünün tutması açınımın doğru hesaplanmış olmasına bağlıdır. Açınım, saç kalınlığına ve büküm yarıçapına göre değişen k faktörüyle hesaplanır; DIN 6935 bu hesabın yazılı dayanağıdır. Konuyu ayrıntısıyla [açınım ölçüsü neden tutmaz](/blog/acinim-olcusu-neden-tutmaz) notunda ve [k faktörü hesaplayıcı](/araclar/k-faktoru-hesaplayici) sayfasında bulabilirsiniz.

Pratikte kural şu: 200–600 mm boyundaki bükümlü bir sac parçaya m yazmak, atölyeden 120–400 mm bandında ±0,5 mm istemek demektir. Bu, birkaç bükümü olan bir parçada kolay tutulan bir bant değildir. Aynı parçada c sınıfı ±1,2 mm verir ve bu, bükümlü sac konstrüksiyonun büyük kısmı için hem tutulabilir hem yeterlidir. Hassasiyet gerçekten gerekiyorsa doğru hamle sınıfı f'e çekmek değil, o iki üç kritik ölçüyü resimde tek tek tolere etmektir; geri kalan ölçüler c'de kalır. Sac tarafındaki tasarım ve açınım işleri [sac metal tasarım ve açınım](/hizmetler/sac-metal-tasarim-acinim) sayfasında toplanmıştır.

Bir de karıştırılmaması gereken şey var: lazer kesim kenar kalitesi ISO 2768 ile değil, ısıl kesimi sınıflandıran ISO 9013 ile tanımlanır. Bu standart diklik sapması ve profil yüksekliği üzerinden kalite aralıkları verir; resme "ISO 2768-c" yazmak kesim kenarının pürüzü hakkında hiçbir şey söylemez. DXF'i imalata gönderirken nelerin ayrıca belirtilmesi gerektiği [lazer kesim için DXF nasıl hazırlanır](/blog/lazer-kesim-icin-dxf-nasil-hazirlanir) notunda duruyor.

Kaynaklı konstrüksiyonda ISO 2768 yanlış standarttır

Kaynak, ısı girdisiyle çarpılma üretir; bu çarpılma ISO 2768'in varsaydığı üretim davranışının dışındadır. Kaynaklı yapılarda ölçü, açı, şekil ve konum genel toleransları için ISO 13920 kullanılır. Bu standart doğrusal ve açısal ölçüler için A'dan D'ye dört sınıf, doğruluk-düzlemsellik-paralellik için E'den H'ye dört sınıf tanımlar; sınıf seçiminin ana ölçütü karşılanması gereken işlevsel gerekliliktir.

Bu yüzden kaynaklı bir şasi resminde antette yalnız "ISO 2768-m" görmek bir eksiklik işaretidir: parçaların tek tek imalat toleransı ile kaynaklı komplenin toleransı aynı satırda tanımlanamaz. Doğru resim ikisini ayırır — parça resimlerinde ISO 2768, komple resminde ISO 13920. [Kaynaklı konstrüksiyon](/hizmetler/kaynakli-konstruksiyon) çizimlerinde bu ayrım baştan kurulur.

İkinci harf: ISO 2768-mK ve değişen kısım

Antette sık görülen "ISO 2768-mK" iki ayrı şey söyler. Küçük harf (m) doğrusal ve açısal ölçülerin sınıfıdır. Büyük harf (K) ise geometrik toleransların sınıfıdır: standardın ikinci bölümü doğruluk, düzlemsellik, diklik, simetri ve dairesel salgı için H, K, L olmak üzere üç sınıf tanımlıyordu — H en dar, L en geniş.

Burada güncel bir değişiklik var: ISO 2768-2:1989 geri çekildi ve yerini ISO 22081:2021 aldı. Yeni standart genel geometrik belirtimleri ISO 8015 GPS çerçevesine taşıyor. Birinci bölüm ise yürürlükte. Pratik sonuç: eski resimlerde "-mK" görmeye devam edeceksiniz ve bu, o resmin okunamaz olduğu anlamına gelmez; ancak yeni çizilen bir resimde geometrik genel toleransı güncel çerçeveye göre tanımlamak daha doğrudur.

Seçim: üç soruyla karar

1. Bu ölçü bir eşleme yüzeyi mi? Evetse genel tolerans sınıfına bırakılmaz, tek tek tolere edilir (ISO 286 alanı). 2. Parça nasıl üretilecek? Talaşlı işleme f/m'yi kaldırır; lazer + abkant zinciri pratikte c bandında çalışır; kalın profil ve ısıl kesim ağırlıklı işlerde v gerçekçi olandır. 3. Parça kaynaklanacak mı? Kaynaklanacaksa komple için ISO 13920 sınıfı da belirtilir.

Antete yazım biçimi kısadır: "Genel toleranslar: ISO 2768-m". Sınıf hiç yazılmazsa ne olduğunu [teknik resimde tolerans yazılmazsa](/blog/teknik-resimde-tolerans-yazilmazsa) notunda anlattık — kısacası karar atölyeye geçer ve iki farklı atölye aynı resimden iki farklı parça üretir.

Sınıfın resme doğru işlenmesi, imalat resminin bütünüyle birlikte düşünülür; Aşuroğlu Mühendislik bu kararı parçanın işlevine ve üretim zincirine bakarak kurar. Kapsam ve çalışma biçimi için [imalat resmi / teknik resim](/hizmetler/imalat-resmi-teknik-resim) ve [fiyatlar](/fiyatlar) sayfalarına bakabilirsiniz.